ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026: ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਉਲਟਾ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਚੀਨ 2025-26 ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਪਾਰਕ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ (2021-22 ਤੋਂ 2024-25) ਤੱਕ ਇਸ ਮੁਕਾਮ ‘ਤੇ ਰਿਹਾ ਪਰ ਇਸ ਸਾਲ ਦੁਵੱਲੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧੇ ਨੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਸਿਖਰਲੇ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਵਪਾਰ ਅੰਕੜੇ

ਵਣਜ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁੱਲ ਦੁਵੱਲਾ ਵਪਾਰ 2025-26 ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 151.1 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਵਪਾਰ ਵਾਧੇ ਦਾ ਇੱਕ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਪਹਿਲੂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਧਦਾ ਵਪਾਰ ਘਾਟਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਪਾਰ ਘਾਟਾ ਵਧ ਕੇ 112.16 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ (2024-25) ਵਿੱਚ 99.2 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਸੀ।
ਚੀਨ ਨਾਲ ਨਿਰਯਾਤ ਅਤੇ ਅਯਾਤ ਸਥਿਤੀ
ਪਿਛਲੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੀਨ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ 36.66% ਵਧ ਕੇ 19.47 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਚੀਨ ਤੋਂ ਆਯਾਤ 16% ਵਧ ਕੇ 131.63 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਅਮਰੀਕਾਨਾਲ ਵਪਾਰ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੁਸਤ ਰਿਹਾ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਸਿਰਫ਼ 0.92% ਵਧ ਕੇ $87.3 ਬਿਲੀਅਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਯਾਤ 15.95% ਵਧ ਕੇ $52.9 ਬਿਲੀਅਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਸਰਪਲੱਸ ਘੱਟ ਕੇ $34.4 ਬਿਲੀਅਨ ਹੋ ਗਿਆ।

‘ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਪਾਰਕ ਭਾਈਵਾਲ’

ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਰਭ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਚੀਨ 2013-14 ਤੋਂ 2017-18 ਤੱਕ, ਅਤੇ ਫਿਰ 2020-21 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਪਾਰਕ ਭਾਈਵਾਲ ਸੀ। ਚੀਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ (UAE) ਨੇ ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਭਾਰਤ ਨੇ ਯੂਏਈ, ਜਰਮਨੀ, ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ, ਯੂਕੇ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਰੂਸ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ।

‘ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ’

ਆਰਥਿਕ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਤੋਂ ਦਰਾਮਦ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਮਾਨ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਨਿਰਮਾਣ ਖੇਤਰ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ 112 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਵਪਾਰ ਘਾਟਾ ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਘਰੇਲੂ ਬਜ਼ਾਰ ਦੀ ਚੀਨੀ ਵਸਤੂਆਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।