ਭੋਪਾਲ 28 ਮਈ 2026 : ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਈਦ ਅਲ-ਅਧਾ (ਬਕਰੀਦ) ਦੇ ਦਿਨ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ; ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੁਆਰਾ ਪਿਆਰ, ਇਕਾਂਤ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਡਾ. ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ ਦਾ 91 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੱਖਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘੇ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਗ਼ਜ਼ਲ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਡਾ. ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਡਿਮੇਂਸ਼ੀਆ (ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੀ ਘਾਟ) ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਸਨ। ਵਧਦੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਲਗਭਗ ਖੋਹ ਲਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਇੰਨੀ ਵਿਗੜ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜਾਣੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾਣਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਗਾਤਾਰ ਡਿੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰਹਿ ਕੇ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਸਨ।

ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣਾ

ਆਪਣੀ ਸੁਧਰੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ, ਜਿਸਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਕਾਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ । ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ ਨੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿੱਘ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਹਿਜ ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕੀਤਾ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਇਕੱਠਾਂ (ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ) ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਈ।

ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਹਿਤਕ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਨਮੋਲ ਵਿਰਾਸਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹਨ ਅਤੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੈਯਬ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਡਾ. ਰਾਹਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਨਾਲ, ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ – ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ।